Klorela: Jarit mar Ekoloji mar ringruok mar dhano
Chlorella, mong'ere kaka "Oboke mag Piny," en algae ma ralum man kod sel achiel ma yudore kuonde duto ma en mar anyuola mar Chlorella mar anyuola mar Chlorophyta. Algae mar pi maler ma nigi sel achiel -, ma nigi diameter mar maikron 3 nyaka 8 kende, en achiel kuom gik ma ne ngima chon e piny. Kaluwore gi nyalo mare mar loso gik moko kaka ler, Chlorella nyalo dongo kendo nyuolo nyithindo kokalo kuom yo ma ler losogo gik moko kendo olandore ahinya.
Higni bilionde mokalo, ngima mokwongo mane kelo oksijen-ne owuok e piny: algae ma ralum. Gima ngima ma nigi sel achiel -ni, ma iluongo ni "Oboke mag Piny," chiwo oksijen ma romo 90% e piny, to yien chiwo 10% ma odong'. Kuong’ruok mar algae ma ralum ok nomiyo mana kit ngima mang’eny ma ok nyal kwano e piny, to bende ne otiyo kaka chiemo ne gik mang’eny ma ngima, chakre ne winyo madongo nyaka e winyo matindo ma ne ni e piny. Bang’ ng’iyo mabor mar dongo mar gik ma nigi teko moloyo, algae ma ralum dhi nyime dongo e piny, kendo bedo achiel kuom gik ma ngima kuom kinde malach ahinya e piny.
Chlorela vulgaris oriw e kidieny mar klorofisia, anyuola mar klorela, kendo en algae manigi sel achiel. Kinde mang’eny, en owuon, to seche moko oloso gik ma nigi selu mang’eny. Sel ma kamago gin ma ng’injo kata ma ng’injo, ma nigi kloroplast ma nigi ng’injo ma ng’injo, ma nigi ng’injo ma chal gi okombe, kata ma nigi ng’injo ma chal gi ng’injo. Chlorella nyuolo nyithindo ka ok otimo tudruok mar nindruok, kendo sel ka sel kelo gik moko ariyo, ang’wen, aboro, kata apar gi auchiel ma gin jonyuol. Ka gik ma kamago osedongo, sel ma min-gi ng’injo, kendo gigolo gik ma kamago kendo giloso gik manyien.
Chlorella vulgaris yudore e piny mangima, ahinya ahinya e pi matindo, maongee ng'ich, kata obedo ni kido moko moko mag nam bende yudore. Kaka pile, Chlorella nyalo yudore e kwan matindo, to inyalo pidhogi e kwan mang’eny. Algae gi nigi protin, mo, kabohaidret, kod vitamin mang’eny, ma miyo gibedo gik ma nyalo chamo kendo ma konyo kaka ng’ado lum.
Kuom sani, nitie kit Chlorella madirom apar ma ong’ere, to ka iting’o kitgi mopogore opogore, kwanno nyalo chopo mia achiel. Pi maler e kama gidak ahinya. Chlorella ok yot mana ng’iewo, to bende onyalo dongo kendo nyuolo nyithindo ka otiyo gi gik ma nyalo miyo ng’ato obed gi nyalo mar ng’iewo gik moko e bwo gik ma ng’ato nyalo ng’iewo. Ne owacho ni kaka odongo mapiyo kendo onyuolo nyithindo, en mana yien kata le ma ni e piny ma nyalo dongo nyadi ang’wen e kind seche 20, ma miyo obedo gi nengo maduong’ ahinya e tije mopogore opogore. Kido mag yien ma ong'ere e pinywa oting'o klorela pyrenoidosa, klorela ellipsoidea, kod klorela vulgaris. Chlorela pyrenoidosa nigi nengo mamalo moloyo mag chiemo nikech en gi protin mang’eny.
E higa mar 1890, jalony mar piny Netherlands Dr. M. W. Beyenick, jatim nonro mokwongo mar algae ma ralum, noketo musise mar timo nonro ewi Chlorella. Bang’e, e higa mar 1948, piny Amerka ne ochako puodho yien mag chlorella oko, kendo e higa mar 1964, Kambi mag algae ma ng’we ng’ar mag Taiwan ne obedo piny mokuongo e piny mangima ma ne opur chlorella e kwan maduong’.
Klorela thothne ipidho e pi maler. Algae ma nigi sel achiel gi gin kaka ng’injo, ma omiyo giluongogi gi nying’ mar hera ni “klorela.” Gibedo matin ahinya, kendo gin gi sel ma romo maikron 2-8, ma chal gi sel makwar mag remo mar dhano, ma dwaro ni ng’ato oti kod gino ma ng’ato nyalo nenoe gi wang’e ma romo 600x. Klorela nenore ni en mar ralum makwar nikech en gi klorofil mang’eny kod gik mamoko ma miyo rangi bedo maler. Kaka sel mare ochung’ makende, en gi kromatofor ma nigi rang’iny mar okombe, kata ma chal gi plate.
